*नामस्मरण-एक अद्भुत साधना*

*नामस्मरण-एक अद्भुत साधना*

लेखांक २१

*नामस्मरणानेच सगळं होत असेल,तर रोजची देवपुजा,कर्मकांडे कशाला करायला हवीत?*

प्रश्न खोचक आहे की नाही,माहीत नाही,पण बरोबर आहे. रोजची देवपुजा करतो,म्हणजे आपण नक्की काय करतो?  आपण जसं सकाळी आंघोळ करुन सजुन बसतो,तसंच देवांनाही सजवतो. त्यांना दुधाने आंघोळ घालुन,चंदन,गंध,हळद-कुंकू,अक्षता,फुले वाहातो. थोडक्यात आपल्या मते देवही पारोसे असतात. त्यांना आजच्या दिवसासाठी तयार करतो. ईश्वर हा निराकार,निर्गुण आहे,पण मग त्यांचं अस्तित्व कसं ठरवायचं,त्याला कसं ओळखायचं? यासाठी आपण त्यांना मुर्तीरुपात,फोटोत बद्ध केलं. ह्या मुर्तींना,फोटोंना अक्षता,फुले वाहिली की मन प्रसन्न होते. त्यानंतर आपला संबंध येतो तो direct संध्याकाळी,सांजवात करताना! काही घरांत माणसे रात्री कामावरुन येणारी असतील तर ही सांजवात सुद्धा होत नाही. एकदम सकाळीच देवपुजा होते. रोजचंच हे कर्तव्य असल्यामुळे ही पुजाही ब-याच ठिकाणी कोरडेपणाने पार पाडली जाते. बहुतेक वेळा घरातल्या एखाद्या ज्येष्ठ नागरिकाच्या गळ्यात हे काम पडतं. घरातुन बाहेर पडताना एक नमस्कार ठोकला की बस्स झालं! अशा रितीने केलेली पुजा तुम्हाला कितीसं फळ देणार आहे?

आपण सगळेच रजो,तमोगुणी आहोत. स्तोत्र,मंत्रपठण करताना जितका सत्वगुण अधिक असेल तितकं चांगलं असतं,पण असं व्यवहारात फारसं काही आढळत नाही. फललाभ झाले नाहीत तर मग लोक मंत्रशास्राला,स्तोत्रांना नावे ठेवतात. मी अमुक-अमुक देवाचं तमुक-तमुक केलं,पण मला काही फायदा झालाच नाही,असे बरेच जण ब-याच वेळा म्हणतात,ते याच मुळे!

साधं सत्यनारायणाच्या पुजेचं उदाहरण घेवुया. ह्या पुजेची कथा ऐकल्याने सौख्य,समाधान, संपत्ती सर्व काही मिळतं,असं फलनिष्पत्तीत म्हटलं आहे. व्यवहारात काय दिसतं? पुजेपेक्षा जेवणाची जास्त गडबड असते. घरातली गृहिणी पुरणपोळीला तुप तव्यावर लावु की,ताटात लावु,या फिकीरीत असते. परातीतल्या अळुवड्या आणि हाॅलमधली एकुण डोकी यांचं व्यस्त प्रमाण तिच्या डोक्यात कलकल करत असतं. पुजेला घरातलंच जोडपं असतं किंवा कुमार मुलगा सोवळ्यात बसवलेला असतो. तो कुमार आणि भटजी पुजा यथासांग पार पाडतात. ती कथा ऐकायला एखाद-दुसरी व्यक्ती असते. बहुतेक करुन घरातली ज्येष्ठ मंडळीच चटईवर बसलेली असतात. एखादी बाई बसलेली असेल,तर अहो ताई,तुम्ही रिकाम्याच आहात ना,जरा ही वेलची कुटून ठेवा ना..असं म्हणुन तिच्याही गळ्यात काम अडकवलं जातं! आरतीला मात्र झाडुन सगळेजण हजर रहातात. आरतीबद्दल तर वेगळाच लेख लिहावा लागेल. अशा नैमित्तिक पुजेच्या फलनिष्पत्तीबाबत फारश्या अपेक्षा धरु नयेत. कोणतीही पुजा,मंत्र,स्तोत्र पठण करताना त्यांचे उच्चार जसे शुद्ध असावे लागतात,तसे मनीचा भावही शुद्ध असावा लागतो. 

नामस्मरण केलेला साधक ही सगळी कर्मकांडे आनंदाने करतो,जास्तच करतो,कारण त्याला ईश्वराची ओळख पटलेली असते. नामस्मरण करत असाल तर देवपुजा,कर्मकांडे सोडायची नसतात. आपले सण,परंपराही तसेच आहेत. प्रत्येक देवाबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्याकरिता,संस्कृती टिकवण्याकरता हे सण साजरे करायला हवेत. नामी साधकाला हे काही सांगावे लागत नाही. उलट या परंपरा साजरी करण्यात तो उत्साहाने पुढाकार घेतो. गोंदवलेला श्रीराम नवमीचा असाच थाट आहे. तिथे हजारो लोकांच्या जेवणाच्या पंगतींच्या पंगती उठतात. त्र्यंबकेश्वरला देवळातल्या महादेवाची पालखी अख्ख्या गावातुन निघते,तो सोहळा तर अनुपमेय आहे. रस्त्यारस्त्यांवर रांगोळ्यांचे सडे घातलेले असतात. गृहिणी पैठण्या नेसुन, सालंकृतऔक्षंण करायला तयार असतात.ढोल,ताशे,नगारे वाजत असतात.हवेत गुलाल उधळला जातो. हे खरे सोहळे!मी होते एकदा तिथे.मला तर तिथुन हलावसंच वाटत नव्हतं!

तुम्ही नामस्मरणाच्या या होमकुंडात उडी मारा,स्वाहा व्हा. त्यातुन एक दैदिप्यमान,सत्वगुणी व्यक्तिमत्व,जे ईश्वरालाही बांधुन ठेवणारे असेल. कर्मकांडे सोडु नका. तुम्ही एकदा नामस्मरणाला सुरुवात केली की ह्या कामांसाठी वेगळा वेळ काढावा लागत नाही,तो आपोआप मिळतो!

क्रमश:

वैद्य.वर्षा लाड.

*नामस्मरण-एक अद्भुत साधना*

लेखांक २२

*नामस्मरण करताना जांभया का येतात?*

सुरुवातीला नामस्मरण ही अवघड आणि कंटाळवाणी गोष्ट असते. दिवसभर तोंडात तेच,तेच बोलुनही कंटाळा येत असतो. हा कंटाळा जांभयाच्या रुपात बाहेर पडतो. पारायण करतानाही जांभया येत असतात. तिथे तर एकाच position मध्ये रहायचं असतं(बसायचं असतं). दुसरं, मनातले रजो,तम आणि षड् रिपुही नामस्मरणाच्या मा-याने हिंदकाळलेले असतात. निकराचा प्रयत्न म्हणुन ते नामस्मरणाला अटकाव करत रहातात.परिणामी जांभया येऊन आपण नाम घेणं सोडुन देवु! नामस्मरणाच्या या पाय-या चालायला खुप निसरड्या आहेत. ब-याच वेळा साधक  नामस्मरणाला बाय करुन इथुनच  माघारी परततो. खरं तर या normal गोष्टी आहेत. सगळ्यांनाच या गोष्टींचा सामना करावा लागतो. काही थोडेच असे आहेत,ज्यांना नामाची सुरुवातीपासुन गोडी लागली आहे. असे भाग्यवंत विरळा!

  *एकच नाम का घ्यावं???*

यासाठी आपण व्यवहारातलं एक उदाहरण घेऊ. समजा, सोसायटीत खाली मुले क्रिकेट खेळत आहेत. वरुन एकाची आई गॅलरीत येते आणि गौरव,गौरव म्हणुन मुलाला हाक मारते. त्या मुलांमध्ये असलेला तिला अपेक्षित असलेला गौरव वर बघतो आणि ५ मिनिटांत आलो गं,असं माघारी बोलुन परत खेळायला लागतो. आईने गौरव बरोबर मयंक,हेरंब,निनाद अशी ४/५ नावे घेतली असती,तर ही मुलं काय,सगळ्यांनीच वर बघितलं असतं. काकु डोक्यावर पडल्यात काय,अशा आश्चर्यचकित नजरेने एकमेकांकडे पाहिले असते. त्या काकुंचाही वेळ फुकट गेला असता आणि मुलांनाही timepass झाला असता!

नामाचेही तसेच आहे. प्रत्येकाला नाव असतेच. देवांनाही आहेच. ते उठसुठ कोणालाही दर्शन देत नसल्यामुळे नावांच्या रुपानेच आपल्याला माहित असतात. समजा आपण शंकर म्हटले,म्हणजे आपल्याला त्रिशुळ हातात घेतलेला,गळ्यात रुद्राक्षांच्या माळा घातलेला,भस्म विलेपित शंकरच आठवतो. राम म्हटले की निळसर रंगाचा,धनुष्यबाण धारण केलेला,सीतेबरोबर असणारा रामच आठवतो. थोडक्यात जे नाम आपण घेऊ,त्याचं रुपच मनात ठसतं. फेसबुक आणि whatsApp वर कोणी एकमेकांना बघितलेलं नसतं. एकमेकांची प्रोफाईल बघुनच आपण संदेशांची देवाणघेवाण करतो. समजा, एकाच नावाच्या दोन व्यक्ती असतील तर फोटो बघुन ठरवतो,कोणाला मेसेज करायचा आहे! नामस्मरणातही तेच आहे. आपण श्रीराम म्हणतो, तेव्हा तो श्रीरामच असतो,दुसरा कोणीही नसतो. एकाच देवाला हाक मारल्याने ती मंत्रदेवता जागृत होते आणि आपल्यावर लक्ष ठेवते. जसजसे नाम वाढेल ,तसतशी मंत्रदेवता आपल्यासाठी कार्य करायला लागते. इतर देवता आपल्याकडे लक्ष देत नाहीत. तशी गरजही नसते. आपला परमार्थ निभवायला एक देव पुरेसा आहे. अनेक नावे घेतल्यामुळे कोणतीच मंत्रदेवता जागृत होत नाही आणि आपली सगळी मेहनत फुकट जाते.एकच नाव घेण्यामागे scientific कारणेही आहेत. अजुन मी त्या प्रांतात शिरलेली नाही. पुढे तो विषय येईलच!

क्रमश:

वैद्य.वर्षा लाड.

*असेच लेख रोज WhatsApp वर येण्यासाठी खालील नंबर वर "श्री स्वामी समर्थ" असा मॅसेज करावा. आणि नंबर सेव्ह करावा.*

8055962498

या नंबर वरून नित्य *श्री स्वामी समर्थ समाधी मठ दर्शन आणि स्वामी वाणी* पाठवण्यात येते.

8055962498

श्री_स्वामी_समर्थ

जय शंकर 

नमो आदेश

महादेवाची पूजा कशी करावी.

भगवान शिव हे अनेक हिंदूंमध्ये सर्वोच्च देव मानले जातात आणि ऋग्वेदात फक्त तीन वेळा उल्लेख केला गेला आहे. तथापि, नंतर तो हिंदू धर्मातील सर्वात पूज्य देवतांपैकी एक बनला. तो त्रिमूर्तीचा म्हणजेच शिव, विष्णू आणि ब्रह्मदेवाचा अंश झाला. भगवान शिव बहुतेक वेळा त्यांच्या गळ्यात/खांद्यावर नाग दिसतो जे दर्शविते की ते हिंदू धर्मातील सर्वात शक्तिशाली देवांपैकी एक आहेत आणि ते कोब्रासारख्या विषारी प्राण्याला देखील पराभूत करू शकतात. लोक अनेक फायद्यांसाठी घरी भगवान शिव पूजा करतात. तथापि, सर्वात महत्त्वाचा फायदा म्हणजे तो स्वतःला आणि घरातील कुटुंबातील सदस्यांना सुरक्षिततेची भावना देतो. त्यांना महादेव म्हणून प्रसिद्ध असलेली सर्वोच्च शक्ती म्हणतात. हे ज्ञात आहे की घरातील शिवपूजा देखील सर्व नकारात्मकता टाकून देते आणि शनिला दूर ठेवते. हिंदू धर्म आपल्याला लिंगामध्ये शिवाची पूजा करण्याबद्दल देखील सांगतो; हे एखाद्या व्यक्तीला त्यांच्या जीवनात भरपूर आशीर्वाद आणि चांगली गुणवत्ता मिळविण्यात मदत करते. आठवड्यातील प्रत्येक दिवस विशिष्ट देव आणि/किंवा देवीला समर्पित असतो. त्याचप्रमाणे सोमवार हा शिवाचा दिवस आहे. तथापि, अनुयायी आणि उपासक दररोज भगवान शिवाची पूजा करू शकतात. तथापि, सोमवारी भगवान शिवाची पूजा केल्याने घरातील व्यक्ती आणि त्याच्या कुटुंबाला खूप फायदा होतो. असे म्हटले जाते की भगवान शिवाने चंद्र देवतेला शापापासून वाचवले होते, आणि म्हणून चंद्र (सोम) च्या नावावर असलेला सोमवार (सोमवार) हा शिवपूजा करण्यासाठी आदर्श दिवस आहे. घरी. एखादी व्यक्ती भगवान शिवाची पूजा करण्यासाठी पूजा किंवा रुद्राभिषेक करू शकते. शिव, ज्याला भोलेनाथ म्हणूनही ओळखले जाते, हे प्रसन्न करण्यासाठी सर्वात सोप्या देवांपैकी एक आहे. फक्त एक ग्लास पाणी/दूध देखील त्याची पूजा करण्यासाठी आणि आनंदी करण्यासाठी पुरेसे आहे. तथापि, सर्व विधी आणि विधींसह एक योग्य पूजा देखील करता येते. शिवरात्री आणि भगवान शिवाशी संबंधित इतर प्रसंगी, पुराणिक मंत्राचा जप सोळा प्रथांचा एक भाग म्हणून केला जातो. षोडशोपचार पूजा ही देवी-देवतांची पूजा करण्यासाठी सर्व 16 संस्कार करणारी पूजा म्हणून ओळखली जाते. या लेखात, आपण घरातील शिवपूजेच्या प्रत्येक पैलूवर, त्याच्या फायद्यांपासून, पूजा कशी करावी यावरील चरणवार विधी, समगिरी किंवा भगवान शिवाची पूजा करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या वस्तूंची यादी याबद्दल चर्चा केली आहे.

घरातील शिवपूजेचे फायदे

महाशिवरात्री हा भगवान शिवाची उपासना करण्यासाठी आदर्श दिवसांपैकी एक मानला जातो. त्याचप्रमाणे, श्रावण मास, कार्तिक पौर्णिमा इत्यादी अनेक शुभ प्रसंग आहेत जेथे आपण भगवान शिवाची पूजा करू शकता, जरी पूजा केल्याने अनेक फायदे मिळू शकतात. घरी शिव. परंतु येथे काही प्रमुख जीवन बदलणारे फायदे आहेत जे भगवान शिवाची उपासना करून प्राप्त केले जाऊ शकतात. शिवाला आदर्श पतींपैकी एक म्हणून ओळखले जाते; त्यामुळे अनेक अविवाहित मुली त्यांचा आदर्श नवरा असू शकेल अशा चांगल्या पुरुषाशी लग्न करण्यासाठी सोमवारी उपवास करतात. हे व्रत सोला सोमवार (16 सोमवार) म्हणूनही प्रसिद्ध आहे. पुढे, भगवान शिवाची पूजा करणाऱ्या जोडप्याला सुखी आणि सुसंवादी वैवाहिक जीवनाचा फायदा होऊ शकतो. जसे आपण सर्व जाणतो की, भगवान शिव नकारात्मकता दूर करतात आणि घरात शांती आणि सौहार्द आणतात. अनेक विवाहित स्त्रियाही आपल्या पतीच्या आरोग्यासाठी आणि उत्तम आरोग्यासाठी सोमवारी उपवास करतात. घरी शिवपूजा केल्याने त्यांच्या मृत्यूनंतर मोक्ष किंवा मोक्ष मिळण्यासाठीही फायदा होतो. भगवान शिवाशी जोडलेल्या मजबूत आणि भव्य आभा आणि व्यक्तिमत्त्वामुळे, त्यांची उपासना केल्याने एखाद्या व्यक्तीला त्यांच्या भीतीवर मात करण्यासाठी आणि त्यांना तोंड देण्यासाठी देखील फायदा होऊ शकतो; हे लोकांना त्यांच्या संबंधित करिअरमध्ये यशस्वी होण्यास मदत करते. हिंदू धर्मात, सर्व देवतांचे स्वतःचे वाहन असणे सामान्य आहे. तसेच शिवाचे वाहन नंदी म्हणून ओळखला जाणारा पांढरा बैल आहे. बैल लैंगिक ऊर्जा आणि प्रजनन क्षमता दर्शवितो. अनेकदा बैलाच्या पाठीवर स्वार होताना दिसतो, शिव या आवेगांवर नियंत्रण ठेवतो. म्हणूनच, विवाहित जोडप्यांना संतती प्राप्त व्हावी असे वाटत असल्यास, घरी शिवपूजा करू शकतात.

समगिरी किंवा घरी शिवपूजा करण्यासाठी लागणाऱ्या वस्तूंची यादी

style="font-weight: 400;">म्हणल्याप्रमाणे, भगवान शिवाला प्रसन्न करणे खूप सोपे आहे. तथापि, सर्व विधींसह घरी योग्य पूजा करण्यासाठी, आपल्याला खालील गोष्टींची आवश्यकता असेल, जसे की-

कच्चे दुध

चंदन

दही

मध

पाणी (गंगाजल देखील असू शकते)

बेल पत्रा

दातुरा फुले, फळांसह

पांढरी मुकुट फुले

जानेयू

अगरबत्ती किंवा अगरबत्ती

तूप

पंच पत्र

ताजे कापड

घंटा

 कापूर किंवा कपूर

पितळी दिवा

घरी शिवपूजा कशी करावी?

घरी शिवपूजा करून वर उल्लेख केलेले सर्व फायदे मिळू शकतात. मोक्षप्राप्तीसाठी आणि घरात शांतता राखण्यासाठी व्यक्तीने शिवलिंगाची पूजा केली पाहिजे. शिवाला तिसरा डोळा आहे जो चेतनेची उच्च पातळी दर्शवितो. तसेच तो त्याच्या शत्रूंवर आग लावण्यासाठी वापरू शकतो. तो सर्व देव आणि इतर प्राण्यांचा नाश देखील करू शकतो. लोक शिवलिंगाची पूजा का करतात याचा इतिहास असा आहे की शिवाचा संसारावर विश्वास नव्हता; त्याने ते ठामपणे नाकारले. त्यानंतर, त्यांनी आपल्या शरीरावर राखेने धुके टाकले आणि तपस्या करण्यासाठी डोळे बंद केले. त्याच्या कृतीचा परिणाम अग्निस्तंभात झाला- शिवलिंग. त्यावर नियंत्रण कसे ठेवायचे हे कोणालाच कळत नव्हते. मात्र, सुदैवाने तेथे योनी दिसला. योनी हे मातृदेवतेचे दैवी पात्र म्हणूनही ओळखले जाते. योनीने ज्वलंत स्तंभ – शिवलिंगावर नियंत्रण ठेवले आणि जगाला अंतिम विनाशापासून वाचवले. विधींनुसार पूजा करण्याची चरणबद्ध प्रक्रिया येथे आहे.

त्यावर नियंत्रण कसे ठेवायचे हे कोणालाच कळत नव्हते. मात्र, सुदैवाने तेथे योनी दिसला. योनी हे मातृदेवतेचे दैवी पात्र म्हणूनही ओळखले जाते. योनीने ज्वलंत स्तंभ – शिवलिंगावर नियंत्रण ठेवले आणि जगाला अंतिम विनाशापासून वाचवले. विधींनुसार पूजा करण्याची चरणबद्ध प्रक्रिया येथे आहे. 

प्रथम, ए स्थापित करणे महत्वाचे आहे घरी शिवलिंगाची पूजा करावी. असे करण्यासाठी सोमवार हा शुभ दिवस असू शकतो असे मानले जाते.

घरातील शिवपूजा सुरू करण्यापूर्वी सकाळी स्नान करणे महत्त्वाचे आहे.

पुढील पायरी म्हणजे दिवा लावणे आणि शिवलिंगाजवळील मंदिरात ठेवणे.

शिवपूजा करताना "ओम नमः शिवाय" चा जप करावा लागतो.

शिवलिंगाजवळ रुद्राक्षाचे मणी ठेवावेत.

त्यापुढील कापूर (कपूर) पेटवा, जो घंटा वाजवण्याबरोबरच ओवाळावा.

शिवलिंगाचा अभिषेक करून पूजा सुरू करता येते.

अभिषेक करण्यासाठी पाणी, गंगाजल, दूध, मध, तूप, दही आणि पाणी पुन्हा अर्पण करावे लागते.

शिवलिंगाला उपरोक्त पदार्थ अर्पण केल्यानंतर, आदर्श पाण्याने स्वच्छ धुवावे.

मूर्तीची गरज आहे कापडाच्या ताज्या तुकड्याने हळुवारपणे दाबणे.

मग चंदन लावून जनेयु द्यावी लागते. त्यानंतर अगरबत्ती पेटवावी लागते.

शेवटी, सर्व फुले, फळे आणि इतर नैवेद्य शिवलिंगाला अर्पण केले जाऊ शकतात.

निष्कर्ष

घरी शिवपूजा करताना लोक दूध आणि मध का अर्पण करतात असा प्रश्न लोकांना पडतो. असे म्हणतात की महाशिवरात्री किंवा इतर कोणत्याही शुभ प्रसंगी भगवान शंकराने तांडव केले. नृत्याने जीवन आणि जगाचा नाश आणि पुनर्स्थापना चक्र चित्रित केले. असे म्हटले जाते की त्याचे परिणाम शांत करण्यासाठी आणि त्याला सांत्वन देण्यासाठी दूध आणि मध दिले जातात. असेही म्हटले जाते की भगवान शिवाने विष प्याले होते आणि त्यांचा कंठ निळा झाला होता; तथापि, दूध आणि मध त्याला सांत्वन देऊ शकतात. पुढे, हिंदू धर्मात असे म्हटले जाते की घरी शिवपूजा केल्याने एखाद्या व्यक्तीची आणि त्याच्या कुटुंबाची पापे धुतात आणि सर्व नकारात्मक कर्म धुऊन जातात. शुद्ध अंतःकरणाने आणि श्रद्धेने भगवान शिवाची आराधना केल्याने एखाद्याच्या जीवनातील कोणत्याही समस्यांवर मात करता येते. घरातील शिवपूजेचा अभिषेक हा सर्वात महत्वाचा भाग आहे, त्याशिवाय शिवपूजा अपूर्ण आहे. भगवान शंकराची पूजा करण्यासाठी आणि प्रसन्न करण्यासाठी विविध मंत्रांचे एका विशिष्ट लयीत पाठ केले जातात. पुढे, मदतीने वाढत्या तंत्रज्ञानामुळे आणि ऑनलाइन खरेदीमुळे, सर्व समागिरी आणि अगदी शिवलिंग देखील विविध वेबसाइट्सद्वारे ऑनलाइन शोधू शकतात.

श्रीमत् दासबोध

‼️ ४   जुलै ‼️

    

                   🚩!! श्रीमत् दासबोध !!🚩

 🌹दशक -१७ प्रकृतिपुरुष  ,समास -४ अनुमाननिर्शन  🌹   

ज्याला कसलीही प्रचीति नाही, अनुभव नाही त्याने अध्यात्माच्या गोष्टी सांगू नयेत. अशा अननुभवी व्यक्तिकडून अनेक घोटाळे होण्याचा संभव असतो असं श्रीसमर्थ या समासात बजावून सांगत आहेत. ज्या शब्दात ते सांगायचे असेल त्याचे नेमके स्वरूप आधी आपण समजून घेणे आवश्यक असते. आधी स्वतःला प्रचीति असल्याशिवाय असला उपद्व्याप करूच नये. नाहीतर कुठल्याही अनुभवाशिवाय निरूपण सांगणारा मग सर्वब्रह्मवाद मांडतो. तो हे सारे बुद्धिच्या भूमिकेवरूनच सांगत असतो, म्हणून त्याने ते मौनगर्भ ब्रह्म अनुमानाच्या कक्षेत आणून सोडावे. ऐकणार्‍याने सुद्धा स्वतः अनुभव घेऊन मगच अशा लोकांचे म्हणणे ऐकावे. अनुभूतिचे बोल ऐकले तर आत्मसाक्षात्काराची खूण ऐकणाराच्य़ा मनात लगेच बाणते हे ध्यानात ठेवावे.

संकेत कुबडीत प.पू. हंसराज स्वामी म्हणतात, “- - । कर्तयाचें रूप केलें । प्रतीति बिंबऊन जें बोलिलें । तें ऐकीले पाहिजे श्रोतां ॥संकु१७-९॥” अर्थात चौथ्या समासात कर्त्याचे स्वरूप स्पष्ट केले असून जे अनुभूतीच्या आधारे बोलत आहेत ते श्रोत्यांनी लक्षपूर्वक ऐकले पाहिजे.

॥श्रीराम॥ बहुत जनासी उपाये | वक्तयास पुसतां त्रासों नये | बोलतां बोलतां अन्वयें | सांडूं नये ||१||

श्रोत्यानें आशंका घेतली | ते तत्काळ पाहिजे फेडिली | स्वगोष्टीनें स्वगोष्टी पेंचली | ऐसें न व्हावें ||२||

पुढें धरितां मागें पेंचला | मागें धरितां पुढें उडाला | ऐसा सांपडतचि गेला | ठाइं ठाइं ||३||

पोहणारचि गुचक्या खातो | जनास कैसा काढूं पाहातो | आशय लोकांचा राहातो | ठाइं ठाइं ||४||

आपणचि बोलिला संव्हार | आपणचि बोलिजे सर्वसार | दुस्तर मायेचा पार | टाकिला पाहिजे ||५||

जें जें सूक्ष्म नाम घ्यावें | त्याचें रूप बिंबऊन द्यावें | तरीच वक्ता म्हणवावें | विचारवंत ||६||

ब्रह्म कैसें मूळमाया कैसी | अष्टधाप्रकृती शिवशक्ति कैसी | शडगुणेश्वराची स्थिति कैसी | गुणसाम्याची ||७||

अर्धनारीनटेश्वर | प्रकृतिपुरुषाचा विचार | गुणक्षोभिणी तदनंतर | त्रिगुण कैसे ||८||

पूर्वपक्ष कोठून कोठवरी | वाच्यांश लक्ष्यांशाची परी | सूक्ष्म नाना विचार करी | धन्य तो साधु ||९||

अनेक लोकांना तारून नेणारा परमार्थ साधन करत असता समाजातील बहुतांनी त्यासंबंधी विचारलेल्या प्रश्नांचा वक्त्याने त्रास मानता कामा नये. लोकांना उत्तरे देत असता त्याचा मागचा पुढचा संबंध तुटणार नाही अशी काळजी घेत अन्वययुक्त बोलावे. श्रोत्याने घेतलेल्या शंकेचे तेथल्या तेथे समर्पक पण सजगपणे उत्तर द्यावे. स्वतःच्या विधानाने स्वतःच अडचणीत पडण्याचा प्रसंग येऊ नये अशी काळजी घ्यावी. आपल्याच परस्परविरोधी विधानावर श्रोत्यांनी आक्षेप घेतल्यावर असा वक्ता वेळोवेळी आणि ठिकठिकाणी पेचात सांपडतो. म्हणून आपले वक्तृत्व नेहमी अभ्यासप्रचूर आणि सुसंगत असावे. जो स्वतःच गटांगळ्या खातो तो इतर बुडणार्‍यांना लोकांना कसा वाचवू शकेल? तद्वत विषयाचे नीट आकलन न झाल्याने लोकांच्या मनातील शंका तशाच कायम राहून जातात. एकीकडे सर्व दृश्य नाशवंत म्हणून सांगायचे आणि लगेच सर्व दृश्य ब्रह्मरूप-सार आहे असं म्हणायचं; अशी परस्परविरोधी वाक्ये स्पष्टिकरणाशिवाय आपल्या प्रवचनात वक्त्याने वापरली श्रोत्यांचा मोठाच गोंधळ होतो. या उलट दुस्तर मायेचा पैलपार कसा करावा हे सुलभपणे विवरण करणारं आपलं निरूपण असले पाहिजे.ज्या ज्या सूक्ष्म तत्त्वाचे नाव घ्यावे, त्याचे स्वरूप अगदी स्वच्छपणे समजावून देऊन श्रोत्यांच्या मनावर पक्क ठसवावे. असे केले तरच विचारवंत वक्ता असे म्हणवून घेता येते. परब्रह्म, मूळमाया, अष्टधाप्रकृती व शिवशक्ति, षड्‍गुणैश्वर, गुणसाम्य, अर्धनारीनटेश्वर, प्रकृतिपुरुष, गुणक्षोभिणी, त्रिगुण ही सर्व तत्त्वे उलगडून स्पष्ट करून सांगावीत. पूर्वपक्ष हा कोठून कोठपर्यंत असतो हे सांगणारा आणि वाच्यांश व लक्ष्यांश याचे सूक्ष्म पदर उलगडून दाखवून ते स्पष्ट करून सांगणारा साधु धन्य होय.

नाना पाल्हाळीं पडेना | बोलिलेंचि बोलावेना | मौन्यगर्भ अनुमाना | आणून सोडी ||१०||

घडी येक विमळब्रह्म | घडी येक म्हणें सर्वब्रह्म | द्रष्टा साक्षी सत्ता ब्रह्म | क्षण येक ||११||

निश्चळ तेंचि जालें चंचळ | चंचळ तेंचि ब्रह्म केवळ | नाना प्रसंगीं *खळखळ | निवाडा नाहीं ||१२||

चळतें आणी निश्चळ | अवघें चैतन्यचि केवळ | रूपें वेगळालीं प्रांजळ | कदापी बोलवेना ||१३||

उगीच करी गथागोवी | तो लोकांस कैसें उगवी | नाना निश्चयें नाना गोवी | पडत जाते ||१४||

भ्रमास म्हणे परब्रह्म | परब्रह्मास ह्मणे भ्रम | ज्ञातेपणाचा संभ्रम | बोलोन दावी ||१५||

घाली शास्त्रांची दडपण | प्रचितिविण निरूपण | पुसों जातां उगाच सीण | अत्यंत मानी ||१६||

ज्ञात्यास आणि पदार्थभिडा | तो काय बोलेल बापुडा | सारासाराचा निवाडा | जाला पाहिजे ||१७||

वैद्य मात्रेची स्तुती करी | मात्रा गुण कांहींच न करी | प्रचितिविण तैसी परी | ज्ञानाची जाली ||१८||

जेथें नाहीं सारासार | तेथें अवघा अंधकार | नाना परीक्षेचा विचार | राहिला तेथें ||१९||

असा चतुर साधु पाल्हाळ न लावता, एकदा बोललेलेच पुन्हा न बोलता मौन्यगर्भ असणारे परब्रह्म श्रोत्यांच्या अनुमानास आणून सोडतो. ते ब्रह्मस्वरूप श्रोत्यांच्या तर्काच्या कक्षेत आणून सोडतो. पण जो वक्ता, एकदा म्हणतो ब्रह्म विमल, नंतर म्हणतो ते सर्वब्रह्म आहे, पुन्हा म्हणतो ते द्रष्टा, साक्षी, सत्तारूप आहे; अशा प्रकारची विसंगत विधाने वेळोवेळी जो वक्ता करतो, त्याला हा विषय नीट कळलेला नसतो, त्याच्याच कल्पना सुस्पष्ट झालेल्या नसतात. एकदा म्हणतो निश्चळ असलेले ब्रह्म चंचळ झाले, पुन्हा म्हणतो चंचळ तेच केवळ ब्रह्मस्वरूप असते; पण अनेक प्रसंगीं त्यास हे स्पष्ट करून सांगता येत नाही, कसलाही निवाडा न होता केवळ त्याच्या मनात गोंधळ माजलेला असतो. “चळतें आणि निश्चळ” हे दोन्ही अवघे केवळ चैतन्यरूपच असेही सांगतो; त्यांची भिन्नस्वरूपे प्रांजळ करून तो सांगू शकत नाही. उगीच सारा गोंधळ करून ठेवतो. तो विचक्षण व जिज्ञासू लोकांचे समाधान कसे शकेल बरे? उलट वेळोवेळी संभ्रमाचा गुंता मात्र वाढतच जातो. भ्रमरूप जगतास परब्रह्म म्हणतो, स्वसंवेद्य परब्रह्मास भ्रम ठरवतो. आपणच ज्ञानी आहोत अशा संभ्रमात तो स्वतः बोलत राहतो. श्रोत्यांवर शास्त्रवचनांचा मारा करून अनुभवाशिवाय निरूपण करतो, कोणी प्रश्न विचारलेच तर त्याला त्या प्रश्नांचा मोठा शीण वाटतो. दृश्य पदार्थांची अपेक्षा धरून, बिदागीच्या मोहाने हा ज्ञाता बिचारा काय बरे स्पष्ट बोलणार?  खरं तर आपल्या बोलण्यात वक्त्याने सारासाराचा निवाडा निर्भिडपणाने मांडला पाहिजे. वैद्याने आपल्या औषधी मात्रेची स्तुती करावी आणि त्याने गुण मात्र कांहीच न यावा. अशावेळी त्याने केलेली स्तुती निरर्थकच ठरत असते. त्याप्रमाणे प्रचीतिशिवाय केलेल्या आत्मज्ञानाच्या निरूपणाची अवस्था होत असते. जेथे सारासार विचार नसतो, तेथे सारा अंधारच असतो. विविध प्रकारे तपासून व परीक्षा घेऊन आपले ज्ञान अद्यावत करण्याचा विचार काही अशा माणसाला सुचत नाही.

पाप पुण्य स्वर्ग नर्क | विवेक आणि अविवेक | सर्वब्रह्मीं काये येक | सांपडलें नाहीं ||२०||

पावन आणि तें पतन | दोनी मानिलीं तत्समान | निश्चये आणि अनुमान | ब्रह्मरूप ||२१||

ब्रह्मरूप जालें आघवें | तेथें काय निवडावें | अवघी साकरचि टाकावें | काये कोठें ||२२||

तैसें सार आणि असार | अवघा जाला येकंकार | तेथें बळावला अविचार | विचार कैंचा ||२३||

वंद्य निंद्य येक जालें | तेथें काये हाता आलें | उन्मत्त द्रव्यें जें भुललें | तें भलतेंच बोले ||२४||

तैसा अज्ञानभ्रमें भुलला | सर्व ब्रह्म म्हणोन बैसला | माहापापी आणि भला | येकचि मानी ||२५||

सर्वसंगपरित्याग | अव्हासवा विषयेभोग | दोघे येकचि मानितां मग | काये उरलें ||२६||

भेद ईश्वर करून गेला | त्याच्या बाचेन न वचे मोडिला | मुखामधें घांस घातला | तो अपानीं घालावा ||२७||

’सर्व-ब्रह्म’वादाच्या शाब्दिक गदारोळात पाप-पुण्य, स्वर्ग-नर्क, विवेक-अविवेक या परस्पर विरोधी जोड्याना काहीही स्थान न उरता सगळंच ब्रह्मरुप असं तो सांगत सुटतो. मग पतित आणि पावन; निश्चय आणि अनुमान ह्या जोड्याही ब्रह्मरूप ठरतात. याप्रमाणे सगळं काही ब्रह्मस्वरूप झाल्यावर तेथे सारासार निवडायला वावच उरत नाही. सर्वत्र साखरच असेल तर त्यातून वेगळी साखर बाजूला कशी काढावी? त्याप्रमाणे सार आणि असार हा भेद नाहीसा होऊन अवघा एकंकार झाला तर तेथे विचार न उरता अविचारच बळावतो, त्याचच प्राबल्य होते. जेथे वंद्य आणि निंद्य यामधील भेदच नाहीसा होतो; तेथे काहीच हाती लागत नाही. उन्मत्त-अंमली द्रव्य प्राशन करून माणूस त्या नशेत जसा बरळतो, तसे हे सर्वब्रह्मवादी भलतेच बरळत असतात. त्याचप्रमाणे अज्ञानभ्रमामुळे जो भुललेला असतो, तोच सर्व ब्रह्म आहे असं म्हणत बसतो. महापापी आणि पुण्यावान सज्जन,भल्या माणसांना तो एकाच मापाने मोजतो. सर्वसंगपरित्याग ही प्रखर वैराग्याची अवस्था आणि अव्हाच्यासवा असा बंधनरहित विषयोपभोग या दोन्ही अवस्था एकच मानल्यावर पुढे बोलायाला काय उरले सांगा ना? वास्तविक पाहतां जगात निसर्गदेवानेच भेद करून ठेवलेला आहे. इंद्रियभेद, लिंगभेद, विषयभेद इत्यादि सारे भेद निसर्गदेवनिर्मित आहेत. असा हा भेद सर्वब्रह्म सांगणार्‍याच्या बापालाही मिटवता येणारा नाही. त्याने मुखात घांस घालण्याऐवजी अपानी घालून दाखवावा.

ज्या इंद्रियास जो भोग | तो तो करी येथासांग | ईश्वराचें केलें जग | मोडितां उरेना ||२८||

अवघी भ्रांतीची भुटाटकी | प्रचितिविण गोष्टी लटकी | वेड लागलें जे बटकी | ते भलतेंचि बोले ||२९||

प्रत्ययज्ञाता सावधान | त्याचें ऐकावें निरूपण | आत्मसाक्षात्काराची खूण | तत्काळ बाणें ||३०||

वेडें वांकडे जाणावें | आंधळें पाउलीं वोळखावें | बाश्कळ बोलणें सांडावें | वमक जैसें ||३१||

ज्या इंद्रियांचा जो भोग निसर्गाने नेमला आहे तो भोग ते इंद्रिय यथासांग घेऊ शकते. निसर्गदेवतेने जगाची केलेली रचना मोडता येत नाही. सर्वब्रह्मवाद्यांचे बोलणे, जगात मुळीच भेद नाही असं म्हणत तसेच वागणे ही अवघी भ्रांतीची भुताटकी होय. त्याचे बोलणे म्हणजे भ्रांत बाधिताने प्रचीतिशिवाय केलेली लटकी गोष्ट होय. एखाद्या दासी-बटकीला वेड लागल्यावर ती जशी भलतेच बरळत असते, तसे हे सर्वब्रह्मवाद्याचे हे बरळणेच असते. जो स्वतः प्रत्ययज्ञाता असतो, आत्मज्ञानी असून सावधान असतो त्याचेच निरुपण ऐकावे. अशा आत्माज्ञानी माणसाचे निरुपण ऐकल्यावर आत्मसाक्षात्काराची खूण तत्काळ अंतःकरणात बाणते. जे वेडेवांकडे असते ते बरोबर ध्यानात येत असते, जर कोणी आंधळा माणूस असेल तर त्याच्या चालण्यावरूनच ते ओखळता येते. तद्वत सर्वब्रह्मवाद्यांसारखे वेडेवांकडे सांगणारा ज्ञानी आहे किंवा नाही, स्वानुभवी आहे किंवा नाही, हे त्याच्या प्रत्यक्ष वागण्यावरून ओळखावे. सर्वब्रह्मवाद्याचे वाह्यात-बाष्कळ बोलणे एखाद्या ओकारीप्रमाणे टाकून द्यावे.

इति श्रीदासबोधे गुरुशिष्यसंवादे अनुमाननिर्शन-२ नाम समास चवथा || १७.४ || जयजयरघुवीर समर्थ ! इदं न मम !

           🛕अवधूत चिंतन श्री गुरुदेव दत्त 🛕                                            

                ‼️जय जय रघुवीर समर्थ ‼️

-- -:♦ द्वारका नगरी पाण्यात का बुडाली ? ♦:- --

-- -:♦ द्वारका नगरी पाण्यात का बुडाली ? ♦:- --

|| श्रीकृष्णाची नगरी द्वारका महाभारत झाल्यानंतर 

|| जवळपास ३६ वर्षानंतर समुद्रात बुडाली 

|| द्वारका समुद्रात बुडण्यापूर्वी श्री कृष्णा समवेत संपूर्ण 

|| यदुवंश युद्धात मारला गेला. पौराणिक कथांनुसार 

|| “यादवी” माजून यदुवंश नष्ट होण्यामागे आणि श्रीकृष्णाची 

|| नगरी द्वारकेला जलसमाधी मिळण्यामागे दोन प्रमुख 

|| कारणे सांगितली जातात.

|| एक म्हणजे गांधारीने श्रीकृष्णाला दिलेला शाप आणि 

|| दुसरी म्हणजे ऋषी मुनींनी श्रीकृष्णाचा मुलगा सांबा याला 

|| दिलेला शाप.

|| अर्थात, सदर पौराणिक कथा या काही द्वारकेला 

|| जलसमाधी मिळाल्याचे सबळ पुरावे मानता येत नाहीत. 

|| पण आजही त्या समुद्रात एक शहर आहे, जे अगदीच 

|| महाभारतातल्या द्वारकेशी संबंध दर्शवते. संशोधक आजही 

|| पाण्यात उड्या घेऊन त्या प्राचीन नगरीचे रहस्य 

|| उलगडण्याचा प्रयत्न करत आहेत.

|| असो – तर आपण या कथा सविस्तरपणे जाणून घेऊया.

|| गांधारीने दिला होता यदुवंशाच्या नाशाचा शाप

|| महाभारताच्या युद्धानंतर जेव्हा युधिष्ठीर पुन्हा एकदा 

|| सिंहासनावर विराजमान होणार होता, तेव्हा गांधारीने 

|| महाभारताच्या युद्धासाठी श्रीकृष्णाला जबाबदार ठरवून 

|| शाप दिला की,

|| ज्याप्रकारे कौरवांच्या वंशाचा नाश झाला त्याचप्रकारे 

|| यदुवंशाचा सुद्धा नाश होईल.

|| ऋषींनी दिला होता सांबाला शाप

|| महाभारत युद्धानंतर जेव्हा ३६ वे वर्ष सुरु झाले तेव्हा 

|| अनेक वाईट घटना घडू लागल्या आणि द्वारकेत 

|| अपशकुनाचे संकेत मिळू लागले. एक दिवस महर्षी 

|| विश्वमित्र, कण्व, देवर्षी नारद द्वारकेला गेले. तेव्हा यदु 

|| वंशातील राजकुमारांनी त्यांची मस्करी करण्याचे ठरवले.

|| त्यांनी श्रीकृष्णाचा मुलगा सांबा याला स्त्री वेशात 

|| ऋषींसमोर उभे गेले आणि ऋषींना सांगितले की,

|| ही स्त्री गर्भवती आहे, हिच्या गर्भातून काय उत्पन्न होईल ?

|| सर्व ऋषींच्या जेव्हा लक्षात आले की हे तरुण आपला 

|| अपमान करत आहेत, तेव्हा त्यांनी क्रोधीत होऊन शाप 

|| दिला की,

|| श्रीकृष्णाचा हा मुलगा वृष्णी आणि अंधक वंशाच्या 

|| पुरुषांचा नाश करण्यासाठी एक लोखंडाचा मुसळ 

|| निर्माण करेल. त्याच कारणाने तुमच्यासारखे क्रूर आणि 

|| क्रोधी लोक स्वत:च स्वत:च्या संपूर्ण कुळाला नष्ट कराल. 

|| त्या मुसळाच्या प्रभावाने फक्त श्रीकृष्ण आणि बलराम 

|| वाचतील.

|| श्रीकृष्णला जेव्हा ही गोष्ट समजली तेव्हा त्यांना खात्री 

|| होती की हा शाप खरा ठरणार.

|| ऋषींच्या शापाच्या प्रभावामुळे सांबाने दुसऱ्याच दिवशी 

|| मुसळ निर्माण केला. जेव्हा ही गोष्ट राजा अग्रेसन याला 

|| समजली तेव्हा त्यांने त्या मुसळाचा चुरा करून तो 

|| समुद्रात फेकून दिला. त्यानंतर द्वारकेमध्ये भयंकर 

|| अपशकुन होऊ लागले. प्रत्येक दिवशी वादळे येऊ लागली.

|| नगरामध्ये उंदरांची संख्या इतकी वाढली की, रस्त्यावर 

|| माणसांपेक्षा उंदीरच जास्त दिसू लागले. ते रात्री 

|| झोपलेल्या माणसांचे केस आणि नखे कुरडतडून खात 

|| असत. गायींच्या पोटातून गाढव, कुत्रींच्या पोटातून बोका 

|| आणि मुंगुसांच्या गर्भातून उंदीर जन्माला येऊ लागले.

|| श्रीकृष्णाने जेव्हा नगरामध्ये होणारे हे अपशकुन बघितले, 

|| तेव्हा त्यांना कळून चुकले की गांधारी देवींचा शाप खरा 

|| होण्याची वेळ समीप आली आहे.

|| हे सर्व अपशकून आणि सोबतच चालू पक्षाच्या तेराव्या 

|| दिवशी असणारा अमावस्येचा योग अगदी महाभारताच्या 

|| युद्धाच्या वेळी असलेल्या क्षणासारखा होता.

|| गांधारीचा शाप अटळ आहे हे लक्षात आल्यावर 

|| श्रीकृष्णाने द्वारकेतील यदुवंशीयांना प्रभास तीर्थावर 

|| जाण्याची आज्ञा दिली. श्रीकृष्णाच्या आज्ञेचा मन राखून 

|| सगळे राजवंशी समुद्र किनाऱ्यावर प्रभास तीर्थावर येऊन 

|| राहू लागले.

|| प्रभास तीर्थावर असताना एके दिवशी अंधक आणि 

|| वृष्णी वंशजांमध्ये बाचाबाची झाली.

|| तेव्हा सत्यकीने रागाच्या भरामध्ये कृतवर्माचा वध केला. 

|| हे बघून अंधक वंशीयांनी सत्यकीला घेरून त्याचावर 

|| हल्ला केला. सत्यकीला एकटे पाहून श्रीकृष्णाचा पुत्र 

|| प्रद्युम्न त्याला वाचवण्यासाठी गेला.

|| सत्यकी आणि प्रद्युम्न दोघेच अंधक वंशीयांशी लढले, 

|| परंतु त्यांचे बळ कोठेतरी अपुरे पडले आणि अंधक 

|| वंशीयांनी रागाच्या भरात दोघांचा वध केला.

|| आपला पुत्राच्या आणि सत्यकीच्या वधाने क्रोधीत होऊन 

|| श्रीकृष्णाने हाताने जमिनीवरचे गवत उपटले. दुसऱ्याच 

|| क्षणी ते सांबाने निर्माण केलेल्या लोखंडाच्या मुसळामध्ये 

|| परावर्तीत झाले.

|| त्या मुसळामध्ये इतकी शक्ती होती की एका घावात ते 

|| समोरचाचे प्राण हिरावून घेत असे. श्रीकृष्णाने प्रभास 

|| तीर्थावर जाऊन त्या मुसळाने सर्वांचा वध करण्यास 

|| सुरुवात केली.

|| श्रीकृष्णाच्या डोळ्यादेखत सांब, चारुदेष्ण, अनिरुद्ध 

|| आणि गद या महावीरांचा मृत्यू झाला. श्रीकृष्णाने 

|| रागामध्ये इतर सगळ्याच यदुवंशीय वीरांचा वध केला. 

|| तेव्हा त्यांनी आपला सारथी दारूक याला सांगितले की,

|| तू हस्तिनापूराला जा आणि अर्जुनाला या सर्व 

|| प्रकाराबद्दल माहिती दे आणि त्याला द्वारकेला घेऊन ये.

|| दारूकने श्रीकृष्णाची आज्ञा पाळली. इकडे श्रीकृष्ण 

|| पुन्हा द्वारकेला परतले त्यांनी सर्व गोष्ट पिता वासुदेवांना 

|| सांगितली. यदुवंश नष्ट झाल्याचे दु:ख वासुदेवलाही झाले.

|| ही वार्ता वडिलांना ऐकवल्यानंतर श्रीकृष्ण बलरामाला 

|| भेटण्यासाठी जंगलामध्ये गेले. त्यांनी पाहिले कि 

|| बलरामाने आधीच समाधी घेतली आहे. व्यथित झालेल्या 

|| श्रीकृष्णाने देखील अवतार कार्य संपुष्टात आणण्याच्या 

|| उद्देशाने स्वयं समाधी घेतली आणि त्याच अवस्थेत ते 

|| जमिनीवर पडून राहिले.

|| ज्यावेळी श्रीकृष्ण समाधीमध्ये होते, त्याचवेळी जरा 

|| नावाचा एक शिकारी शिकार करण्यासाठी आला त्याने 

|| लांबूनच हरीण समजून श्रीकृष्णाला बाण मारला.

|| बाण मारल्यानंतर तो शिकारी शिकार पकडण्यासाठी पुढे 

|| गेला, तेव्हा भगवान श्रीकृष्णाला बघून त्याला पश्चाताप 

|| झाला.

|| तेव्हा –

|| “हे सर्व विधिलिखित असून, माझा अवतार असाच 

|| संपणार होता…”

|| हे सांगून श्रीकृष्णाने त्याला आशीर्वाद दिला आणि ते 

|| स्वर्गात निघून गेले.

|| इकडे दारूक श्रीकृष्णाचा निरोप घेऊन हस्तिनापुरात 

|| दाखल झाला. यदुवंश नष्ट झाल्याची वार्ता ऐकून अर्जुन 

|| त्वरित द्वारकेकडे रवाना झाला. अर्जुन जेव्हा द्वारकेला 

|| आला, तेव्हा तेथील भयावह परीस्थिती बघून त्याला खूप 

|| दु:ख झाले.

|| वासुदेवाने सर्व नगरवासीयांना आपल्या बरोबर घेऊन 

|| जाण्याची विनंती अर्जुनाला केली. कारण श्रीकृष्णाचे 

|| अवतार कार्य संपुष्टात आले होते आणि सोबत द्वारकेचा 

|| देखील अंत होणार होता.

|| अर्जुनाने वासुदेवाची ही विनंती मान्य केली आणि 

|| आजपासून सातव्या दिवशी इंद्रप्रस्थासाठी आपण रवाना 

|| होऊ अशी घोषणा केली. द्वारकेतील सर्व नगरवासीयांनी 

|| अर्जुनाची आज्ञा शिरसावंद्य मानून प्रस्थानाची तयारी सुरु 

|| केली.

|| दुसऱ्या दिवशी सकाळी वासुदेवानी आपल्या प्राणाचा 

|| त्याग केला. अर्जुनाने विधीपूर्वक त्यांचे अंतिम संस्कार 

|| केले. वासुदेवाच्या पत्नी देवकी, भद्रा, रोहिणी या सुद्धा 

|| वासुदेवाच्या चितेवरून सती गेल्या. त्यानंतर अर्जुनाने 

|| प्रभास तीर्थामध्ये मारल्या गेलेल्या सर्व यदुवंशीयांचे सुद्धा 

|| अंतिम संस्कार केले.

|| सातव्या दिवशी अर्जुन आपल्या नातेवाईकांना आणि 

|| नगरवासीयांना आपल्याबरोबर घेऊन इंद्रप्रस्थाकडे गेला.

|| सर्वजण द्वारकेमधून बाहेर निघताच श्रीकृष्णाची प्राणप्रिय 

|| द्वारका नगरी हळूहळू समुद्रात बुडू लागली. ते दृश्य पाहून 

|| सर्वच जण आश्चर्यचकित झाले. पुढील काही क्षणातच 

|| द्वारकेला जलसमाधी मिळाली. 

|| बुधवार :--- { ०५ / ०७ / २०२३ } !............

देविदास गिरे - अकोला

🔴 माझे गुरु ! माझी बायको !! 🔴

आज गुरुपोर्णीमा - आजचा मंगल पवित्र दिवसं.... गुरु म्हणजे नक्की काय ?  माझ्या मते.. जी व्यक्ती आपल्या जीवनाला कलाटणी देते, ज्यामुळे आपल भलं होते, ज्या व्यक्ती मुळे विचार आचर सुधारतो... ती व्यक्ती म्हणजेच गुरु... हे माझ मत आहे... कुणाला पटेलचं अस काही नाही...

आयुष्याचे प्रवासात कळतं नकळतं अनेक लोकांशी आपला संपर्क येतो, ते आपले गुरुच मानलं तर त्यात वावगे काहीच नाही.... अस मला वाटतं... संतानी पण हे मान्य केलेलं असून कुण्या तरी संताने वेश्येला पण आपले गुरु मानलेले आहे.... 

निवृती ज्ञानदेव सोपान मुक्ताई... या भावडांना छळणारा विठोबा खेचर, यांने तर चक्क सोपानदेव यांनाच गुरु केले अन ते, अंतर:बाह्य बदलून, विठोबाशास्त्री झाले.... वाल्या दरडोखोराने नारदाला गुरु मानले अन वाल्याचा वाल्मीका झाला...

गुरु दर्शनाने म्हणा की देव दर्शनाने म्हणा एक उर्जा प्राप्त होते.... गुरुंची शक्ती विचार बदलतात...  विचार बदलला की आचारण... नंतर मनुष्य अंदरुन बाहेरुन बदलून जातो... अन त्याची श्रध्दा अधिक दृढ होते.... 

तसचं देवाचे प्रतीपण... आपण वारी करतो, पुजा करतो, प्रार्थना करतो, पारायण करतो, प्रवचनाला जातो, किर्तनाला जातो....  यात जर सातत्य ठेवलं तर विचार बदलतात... नंतर आपोआप आचार वर्तन वागनं  बदलून  जाते.... बदलाची जाणीव आपणाला झाली की, श्रध्दा अधिक दृढ होते... 

माझ ही तसचं आहे... आईवडीलांनी घडवलं... भावाने मार्गदर्शन केलं... माझे हे तिन्ही गुरु या जगात नाहीत... मला तारलं एका व्यक्तीनेच... ती व्यक्ती माझ्या जीवनात आली.... अन उलथापालत झाली... मी आज जो उभा आहे... त्या व्यक्ती मुळेच... ती व्यक्ती म्हणजे माझी बायको... माझे गुरु ! माझी बायको !!... हो हो माझी बायकोच... अजून तरी कुणाला गुरु करण्याच काम पडलं नाही, अन त्या फंदात ही मी पडलो नाही, पडणारपण नाही....मी सामान्य व्यक्ती... कोण मला शिष्य करणार, हा ही एक प्रश्न आहेच.... असो

आयुष्याचा प्रवास करता करता.... उंच उंच शिखरावर पोहचलो.... रिटायर्ड झालो... शिखरावरु खाली नजर जाता, डोळे फाकत होते... अर्थात मागे वळून बघत असता, माझ मलाच नवलं वाटतं होत, नवलं वाटतं आहे... होतो कुठं, आहे कुठं.... ते माझ्या या तीन गुरुचीचं कृपा....

रिटायर्डमेन्टचे अगोदर जो होतो, तो आज नाही... आज तो बाप नाही, आज तो पती नाही, आज तो सासरा नाही, आज तो भाऊ नाही, आज तो मी मी नाही, मी मी करणारा चिडचिडा रागीट आदडआपट करणा नाही..... आज आहे, शांत शांत.... विचारशुन्य असलेला देविदास आहे मी...

⚫

गुरु म्हणजे... मंत्र देतो, हातात धागा बांधतो, गळ्यात माळ टाकतो, डोक्यावर हात ठेवतो तो गुरु... पुर्वी होत तस, गुरुला ही शिष्याची काळजी असायची... यातूनच किती तरी संतमहात्मे घडले... अन त्याचमुळे आपली संस्कृती टिकून आहे... गुरु शिष्य परमंपरा महान आहे.... पुर्वी होती तसीच आता ही आहे... पण त्याला धंद्याच रुप आलं.... 

याला अनेक कारणे आहेत... पर्वी शिष्य उतराई म्हणून फुलनाफुलाची पाकळी गुरुदक्षाना म्हणून देत होते... पण आता तसं नाही... मागितल्या शिवाय शिष्य ही देत नाहीत... त्यामुळेच धंद्याच रुप आल, अस आपणाला दिसतं.... पण दिसते तस नाही... मिळालेल्या पैश्यातून ते सामाजीक विधायक लोकउपयोगी कार्य करतात.... विकासाला हातभार लावतात... पण शिष्य काय करतात.... हा एक संशोधनाचा विषय आहे...

गुरु हे गुरुच असतात... पण शिष्य हे शिष्य असतातच अस काही नाही... गुरु करायचा म्हणून गुरु करतात... छान प्रवचन असते, काळजाला हात घालतात... मगं काय शेकडो लोक गुरु करण्यासाठी धडपडतात.... शेकडोने लोक असतात.... महाराज लोकांचीही मजबुरी असते... एका लाईनीत बसवतात... अन महाराज एकएकाचे डोक्यावर हात ठेवतं, चालतात अन निघून जातात... झाला गुरु.... झाला शिष्य.... शिष्य बाहेर येतो... खिशात हात घालतो... एक पुडी काढतो... दाताने तोंडतो.... तशीच तोंडात खाली करतो.... खातो ते जहर असते.... त्या पुडीवर वॉर्निंग असते... असा हा शिष्य...

डोक्यावर हात ठेवून झालेले शिष्य, जे आठदहा शिष्य... सक्रीय असतात ते... प्रवचनाचे दिवसी जस वातावरण असते, ते टिकविण्याचा आटापिटा करतात...  दरवर्षी गुरुपोर्णीमेला किंवा प्रसंगारुप काहीना काही उत्सव साजरे करतात... त्यासाठीच्या रक्कमेची तरतूद...  वर्गणी जमा करताता... आपली कामे बाजूला ठेवून वेळात वेळ काढतात, वर्गणी जमा करतात... या सक्रीय शिष्यांना माझा नमस्कार, मानाचा मुजरा... 

नमस्कार, मानाचा मुजरा..... पण त्यांनी आग्रह केला की... महाराजांन प्रती असलेली उरली सुरली श्रध्दा संपुष्टात येण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.... अन ते करतात आग्रह... मोठी रक्कम टाकून, सरळ पावतीच हातात देतात.... कारण ते गुरुभाऊ असतातना.. 

ही मोठी रक्कमच त्याला भानावर आणतं... कारण भावनेच्या आहारी जावून गुरु केलेला असेल तर... अन असत ही तसचं, अस मला वाटतं... भारावण्या लायक म्हणा की संमोहिताला पोषक अस  प्रवचनाचं वातावरण असतं, त्यातुनच एकाच वेळी शेकडो व्यक्ती, गुरु करण्याला तयार होतात... अस माझ निरिक्षण आहे...

असल्या शिष्यांची भावना टिकविण्याच काम, या सक्रीय शिष्यांवर असते... गुरुबंधूच नात टिकवणं याचेच हाती असते... नाही तर आपण बघतोच, जिथं अपेक्षा वाढली, तिथं भावा भावात दुरावा झालेला दिसतो... मगं गुरु गिरु गेले उडतं... असली कुजबूज मी ऐकलेली आहे....

माझ्या पाहण्यात.... अनुभवलेला एकच धार्मिक परिवार आहे... तो म्हणजे पांडूरंगजी शास्त्री, दादाजी आठवले यांचा स्वाध्याय परिवार... या परिवाराची शिस्त वाखाण्या जोगी आहे... चप्पला बुट एका रांगेत व्यवस्थीत ठेवतात... ना गडबड - ना गोंधळ... ना कुठ जाहिरात... हे स्वाध्यायी भाऊ.... खरच एकमेकांचे गुरुबंधूच... कुणा कडून ही काही काही अपेक्षा नसते... स्वत:च ते सक्रीय कार्यकरते असतात... त्यांची भावफेरी असते... ते घरोघरी जातात... जोडप्याने जातात, भेटतात.... आत्मयतीने चौकशी करतात... दोन शब्द योगेश्वरा बद्दल सांगतात.... कुठ ही, कुणाचे ही घरी पाणी ही पित नाहीत... गांवो गांवी जातात.... त्याचा मुक्काम असतो.... मुक्काम असलेल्या घरी ते फक्त पाणी घेतात... स्वयंपाकाचा शिधा आटा, स्टोव्ह किंवा छोटस सिंलेडर सोबतच नेतात... कुठ जाण्यच काम पडलं तर.... स्व:खर्चाने जातात... स्व:खर्च करतात... आर्थीक भुरद्ड सोसतात... खरच सांगताना मला आनंद होत आहे... याचे पुढे आदराने माझी मान झुकते... त्याच्यात मला योगेश्वराचं कृष्णाचं दर्शन होते, ऐवढ निश्चित..... किती ही लखपती करोडपती असो, तो पण साधा स्वाध्यायीच... 

⚫

शिक्षक प्राध्यापक लेक्चरर प्रोफेशर... हे गुरु स्थानीच, या गुरु लोकांना खुप खुप शुभेच्छा... माझा मानाचा मुजरा....

पण मला गुरुजींचा फारच कटू अनुभव आलेला आहे.... सर्वच गुरुजी असे नसतात... पण मला आलेल्या अनुभावरुन सांगत आहे... आजचे गुरुजी गरिबांचे तर अजीबात नाहीत... हुशार होतकरु गरिबां लेकरांचे पाठीवर थाप यांची कधीच पडत नाही... पैसेवाला जमीनदाराच्या बाबूचे पाठीवर थाप मारण्यासाठी लाचार असतात... असले बाबू असेना कसा ही त्याला डोक्यावर घेतात.... मॅट्रीक मध्ये आपटतात, काही दिवस गुरुजी खाली मान घालून चालतात हा भाग वेगळा... पॉलीटेक्नीक मध्ये जावू नये... म्हणून माझ्या वडिलांचे दोन गुरुजींनी कान भरले होते... उदाहरण देत ते याच त्याचं... टिकणार नाही... वडिलांना ही पटलं... मी दोन दिवस उपाशी... एक दिवस शेतात जावून बसलो... माझ्या भावाने समजवलं म्हणून जमलं... खर तर आईवडिलांन नंतर, माझा पहिला गुरु माझा मोठा भाऊ... रामदासभाऊ... माझ्या जीवनाला कलाटनीच मिळाली...  टेन्शन फ्री आयुष्य व्यतीत करीत आहे....

मनुष्याचे स्मरणात दोनच व्यक्ती असतात... एक जीवनला कलाटणी देणारा... अन दुसरा पैसे बुडवणारा... एकाला मनोमन पुजतो दुसर्याला शिव्या घालतो... हाच काय तो स्मरणात फरक.... म्हणूनच त्या दोन मास्तरांची ही आठवण झाली....

आजचा पवित्र दिवस... गुरुशिष्याची परमंपरा जपणारा दिवस... गुरु लोकांचा अनादर करण्याचा माझा इरादा नाहीच... सर्वच गुरु असे नाहीत... कुणाच मन दु:खल असेल तर क्षमा मागतो... पण कटू सत्य हेच आहे की, आजचे गुरुजी पैसे कसे कमवायचं यांच ज्ञान देनारा हा मास्तर आहे, प्राध्यापक आहे, लेकचरर आहे, प्रोफेसर आहे....

देविदास गिरे - अकोला

गुरुपोर्णीमा-दि. ३ जून २०२३